संस्कृतच्या विद्यार्थ्यांना दहावीनंतरच होता येणार डॉक्टर!

संस्कृतच्या विद्यार्थ्यांना दहावीनंतरच होता येणार डॉक्टर! जर तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीतील कोणी दहावीत असून वैद्यकीय क्षेत्रात (Medical Field) करिअर करू इच्छित असेल, तर तुमच्यासाठी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि आनंदाची बातमी आहे! आतापर्यंत दहावी किंवा बारावीनंतर डॉक्टर होण्यासाठी विद्यार्थ्यांना केवळ सायन्स शाखेतूनच जावे लागत होते. मात्र, आता केंद्रीय संस्कृत विद्यापीठाने (Central Sanskrit University – CSU) एक ऐतिहासिक निर्णय घेतला आहे, ज्यामुळे दहावी उत्तीर्ण विद्यार्थ्यांना थेट आयुर्वेदिक डॉक्टर (BAMS Doctor) होण्याची सुवर्णसंधी मिळणार आहे.

या नवीन शैक्षणिक क्रांतीचे नाव आहे — ‘आयुर्वेद गुरुकुलम’ अभ्यासक्रम (Pre-Ayurveda BAMS Course). या अभ्यासक्रमात प्रवेश मिळवण्यासाठी नॅशनल कमिशन फॉर इंडियन सिस्टीम ऑफ मेडिसिन (NCISM) च्या मान्यतेने NEET-PA (Pre-Ayurveda) ही विशेष प्रवेश परीक्षा सुरू करण्यात आली आहे.

चला तर मग, या लेखात आपण जाणून घेऊया की हा साडेसात वर्षांचा अभ्यासक्रम काय आहे, यासाठी पात्रता काय आहे आणि NEET-PA परीक्षेचे स्वरूप कसे असेल!

‘आयुर्वेद गुरुकुलम’ अभ्यासक्रम नक्की काय आहे? संस्कृतच्या विद्यार्थ्यांना दहावीनंतरच होता येणार डॉक्टर!

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP 2020) आणि भारतीय ज्ञान परंपरा (IKS) याला अनुसरून हा अभ्यासक्रम डिझाईन करण्यात आला आहे. संस्कृत शाळा, गुरुकुल किंवा कोणत्याही मान्यताप्राप्त बोर्डातून दहावी उत्तीर्ण झालेल्या विद्यार्थ्यांसाठी हा एक एकात्मिक (Integrated) कोर्स आहे.

या अभ्यासक्रमाचा एकूण कालावधी ७ वर्षे ६ महिने (साडेसात वर्षे) असा असेल. त्याची विभागणी खालीलप्रमाणे करण्यात आली आहे:

• प्री-आयुर्वेद शिक्षण (Pre-Ayurveda): २ वर्षे (हे अकॅडमिक शिक्षण केंद्रीय संस्कृत विद्यापीठाशी संलग्न आयुर्वेद गुरुकुलांमध्ये दिले जाईल).

• बीएएमएस (BAMS – पदवी): ४.५ वर्षे (४ वर्षे ६ महिने).

• अनिवार्य इंटर्नशिप (Compulsory Internship): १ वर्ष.

हा साडेसात वर्षांचा अभ्यासक्रम यशस्वीरीत्या पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्यांना BAMS (Bachelor of Ayurvedic Medicine and Surgery) ही पदवी मिळेल आणि ते अधिकृत ‘आयुर्वेद फिजिशियन’ (डॉक्टर) म्हणून प्रॅक्टिस करू शकतील.

प्रवेशासाठी पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

या अभ्यासक्रमाला प्रवेश घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांना खालील अटी पूर्ण कराव्या लागतील:

1. शैक्षणिक पात्रता: उमेदवार कोणत्याही मान्यताप्राप्त बोर्डातून किंवा राज्य संस्कृत बोर्डातून १०वी उत्तीर्ण असावा (१०+२ किंवा ५+३+३+४ पॅटर्ननुसार).

2. किमान गुण: खुल्या प्रवर्गातील (General Category) विद्यार्थ्यांना १०वीत किमान ५०% गुण असणे आवश्यक आहे. तर SC, ST, OBC आणि PwD प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना किमान ४०% गुण असणे आवश्यक आहे.

3. वयोमर्यादा: ३१ डिसेंबर २०२६ पर्यंत विद्यार्थ्याचे वय १५ ते २५ वर्षांच्या दरम्यान असावे.

NEET-PA प्रवेश परीक्षा: स्वरूप आणि महत्त्वाच्या बाबी

या साडेसात वर्षांच्या अभ्यासक्रमात प्रवेश घेण्यासाठी NEET-PA (National Eligibility-cum-Entrance Test – Pre Ayurveda) ही प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण करावी लागेल. केंद्रीय संस्कृत विद्यापीठ ही परीक्षा आयोजित करणार आहे.

परीक्षेचे स्वरूप (Exam Pattern):

• माध्यम: ही परीक्षा ऑफलाइन (OMR sheet आधारित) असेल.

• एकूण गुण व प्रश्न: परीक्षेत एकूण १२० बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs) असतील आणि प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण (एकूण १२० गुण) असेल.

• वेळ: परीक्षा सोडवण्यासाठी १५० मिनिटे (अडीच तास) मिळतील.

• नेगेटिव्ह मार्किंग: या परीक्षेत कोणतीही नेगेटिव्ह मार्किंग (गुण कपात) असणार नाही.

• भाषा पर्याय: विद्यार्थी ही परीक्षा संस्कृत, हिंदी किंवा इंग्रजी या तीनपैकी कोणत्याही एका भाषेत देऊ शकतात.

अभ्यासक्रमाचे तीन भाग (Syllabus Division): परीक्षेचा अभ्यासक्रम तीन मुख्य भागांत विभागलेला आहे:

• भाग ‘अ’: संस्कृत वाङ्मय परिचय, वेद, पुराणे, रामायण-महाभारत, दर्शने, भारतीय संस्कृती आणि व्याकरण.

• भाग ‘ब’: भौतिकशास्त्र (Physics), रसायनशास्त्र (Chemistry) आणि जीवशास्त्र (Biology) चा पायाभूत अभ्यासक्रम.

• भाग ‘क’: आयुर्वेद, संस्कृत वाङ्मय आणि भारतीय ज्ञान परंपरा.

महत्त्वाच्या तारखा (Important Dates – Tentative) संस्कृतच्या विद्यार्थ्यांना दहावीनंतरच होता येणार डॉक्टर!

• ऑनलाइन नोंदणी (Registration): जुलै २०२६ च्या तिसऱ्या आठवड्यापासून सुरू होईल.

• परीक्षा दिनांक: ही परीक्षा ३० ऑगस्ट २०२६ (रविवार) किंवा ६ सप्टेंबर २०२६ (रविवार) रोजी आयोजित केली जाण्याची शक्यता आहे (अंतिम वेळापत्रक लवकरच अधिकृत संकेतस्थळावर जाहीर होईल).

या निर्णयाचा विद्यार्थ्यांना काय फायदा होईल?

केंद्रीय संस्कृत विद्यापीठाचे कुलगुरू प्रो. श्रीनिवास वरखेडी यांच्या मते, आयुर्वेदाचे मूळ ग्रंथ हे संस्कृत भाषेत (संहिता) लिहिलेले आहेत. ज्या विद्यार्थ्यांची संस्कृतची पार्श्वभूमी आहे किंवा ज्यांना संस्कृत अवगत आहे, त्यांना आयुर्वेदाचे मूळ ज्ञान अधिक चांगल्या प्रकारे समजते. या अभ्यासक्रमामुळे पारंपरिक ज्ञानाला आधुनिक वैज्ञानिक दृष्टिकोनाची जोड मिळेल आणि संस्कृत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना वैद्यकीय क्षेत्रात थेट करिअर करण्याची एक सुवर्णसंधी उपलब्ध होईल.

निष्कर्ष: दहावीनंतर थेट डॉक्टर होण्याची ही नवी वाट वैद्यकीय क्षेत्रात करिअर करू इच्छिणाऱ्या आणि भारतीय ज्ञान परंपरेची आवड असणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी क्रांतीकारी ठरणार आहे. जर तुम्ही या परीक्षेसाठी पात्र असाल, तर केंद्रीय संस्कृत विद्यापीठाच्या अधिकृत वेबसाईटवर (sanskrit.nic.in) लक्ष ठेवा आणि जुलैअखेरपासून सुरू होणाऱ्या नोंदणी प्रक्रियेत नक्की भाग घ्या!

तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली? कमेंट करून नक्की कळवा आणि तुमच्या मित्रांसोबत हा लेख नक्की शेअर करा! अशाच नवनवीन शैक्षणिक अपडेट्ससाठी akshatakirpekar.com ला भेट देत राहा.